Στρατόπεδα θανάτου

Standard

Λόγω της σημερινής ημέρας και επειδή διάβασα αυτό το πάρα πολύ ωραίο ποστ στο blog του plagal είπα να γράψω κάτι για αυτό το φρικτό κομμάτι ιστορίας και να καταλήξω σε ένα από τα πιο όμορφα βιβλία που έχω διαβάσει.

Έχω από μικρή μια λόξα με το δέυτερο παγκόσμιο πόλεμο και ειδικά με τις ψυχολογικές του προεκτάσεις, -μου αρέσουν πολύ αυτά τα ψυχολογικοειδή χαρακτηριστικά του πολέμου. Ανέτρεξα ξανά σήμερα στο βιβλίο του Leon Goldensohn με τον τίτλο «Νυρεμβέργη, το ψυχογράφημα των ανθρώπων που αιματοκύλισαν τον κόσμο«. Περιέχει τις συνεντέυξεις που πήρε ο Goldensohn στη Νυρεμβέργη από τους κρατούμενους οι οποίοι κατηγορούνταν για τα εγκλήματα του ναζισμού. Η τελευταία συνέντευξη στο εν λόγω βιβλίο είναι του Ρούντολφ Χόες, διοικητή του στρατοπέδου του Άουσβιτζ από το 1940 μέχρι το 1943. Αυτή τη συνέντευξη τη διάβασα με μεγάλη περιέργεια, ίσως περισσότερο από τις άλλες. Ήθελα να καταλάβω τι σκεφτόταν αυτός ο άνθρωπος όταν, κατά την αρχηγία του στο Άουσβιτζ, έψαχνε καλύτερους τρόπους εξόντωσης αθώων! Ένα μικρό κομμάτι από την κουβέντα του με τον Goldensohn με άφησε αφωνη. To παραθέτω εδώ.

-Ποια είναι η γνώμη σου συνολικά για αυτή την υπόθεση? Το πρόσωπο του Xόες παρέμεινε απρόσωπο και απαθές. Επανέλαβα την ερώτηση και πρόσθεσα αν ενέκρινε όλα εκείνα που έιχαν συμβεί στο ‘Αουσβιτζ.

-Είχα πάρει τις προσωπικές μου διαταγές από τον Χιμλερ.

-Διαμαρτυρήθηκες γι’αυτες τις εντολές?

-Δεν μπορούσα να κάνω κάτι τέτοιο. Ήμουν αναγκασμένος να δεχθώ τους λόγους που μου έδωσε ο Χίμλερ.

-Με άλλα λόγια θεωρείς ότι ήταν δικαιολογημένο να σκοτώσεις 2.500.000 άντρες, γυναίκες και παιδιά?

-Δεν ήταν δικαιολογημένο αλλά ο Χίμλερ μου είπε ότι αν δεν εξολοθρεύαμε εμείς τους Εβραίους τότε θα μας εξολόθρευαν οι Εβραίοι εμάς αργότερα μια για πάντα.

-Με ποιο τρόπο θα μπορούσαν οι Εβραίοι να εξολοθρεύσουν τους Γερμανούς?

-Δεν ξέρω, αυτό μόνο μου είπε ο Χίμλερ. Δεν μου εξήγησε.

-Εσύ δεν έχεις δικό σου μυαλό και γνώμη?

Εχω, αλλά όταν ο Χίμλερ μας έλεγε κάτι, ήταν τόσο σωστό και τόσο φυσικό, που απλώς υπακούαμε τυφλά.

-Έχεις καθόλου ενοχές για όλη αυτή την υπόθεση?

-Ναι. Τώρα φυσικά αισθάνομαι ότι όλο αυτό δεν ήταν σωστό.

Διαβάζοντας αυτές τις γραμμές, σίγουρα το πρώτο που αναρωτιέται κανείς είναι, ποιος στο καλό είναι αυτός ο Χίμλερ! Αυτό δεν έχει και τόση σημασία, ήταν απλώς κάποιος ανώτερός του, το θέμα είναι, πώς γινόταν να υπακούει σε αυτόν τον άνθρωπο χωρίς να κρίνει ή να συλλογίζεται τις πράξεις του? Το πείραμα του Milgram μου έλυσε την απορία. Οι άνθρωποι μπορούν να κάνουν πολλά όταν τους διατάζει μια εξουσία. Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα για αυτό το πείραμα στα Ελληνικά, εδώ, εδώ ή εδώ.

Το σοκ, καθώς αντιλαμβανόμαστε ότι οι άνθρωποι είναι ικανοί να κάνουν τόσο κακό χωρίς καλά καλά να το έχουν καταλάβει, μόνο και μόνο επειδή κάποιος άλλος τους διατάζει, είναι μεγάλο. Όπως και να έχουν τα πράγματα βέβαια, καμία τέτοια γνώση δεν αντικαθιστά τις χιλιάδες ζωές που χάθηκαν κατά τη διάρκεια του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου τόσο άδικα και απάνθρωπα.

Στην ιστορία των στρατοπεδων συγκέντρωσης με συγκλονίζει η μαζικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης. Οι άνθρωποι δεν ήταν πια πρόσωπα αλλά αριθμοί, αριθμοί που συμβόλιζαν το θάνατο. Η μοίρα τους ήταν προδιαγεγραμμένη, ήταν αδιανόητο να καθορίσουν το μέλλον τους. Ακόμα και το ποιοι είναι το ξεχνούσαν όταν η ανατολή και η δύση δε σηματοδοτούσε τίποτα άλλο από την απόφαση των ναζί να τους αφήσουν ζωντανούς για μια ακόμα μέρα . Η έννοια θύτης και θύμα είχε χαθεί καθώς ο αιχμάλωτος πολλές φορές έβρισκε συμπαράσταση στο βλέμμα του φρουρού και μίσος στο βλέμμα του αδελφού του. Τα ανθρώπινα όρια χανόντουσαν και το μυαλό έπαυε να σκέφτεται, το σώμα να αισθάνεται.

Κι όμως, ανάμεσα σε όλα αυτά, ο Victor Frankl κατάφερε να «αναζητήσει νόημα ζωής και ελευθερίας σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης». Στο βιβλίο του με αυτόν τον τίτλο, Αναζητώντας νόημα ζωής κι ελευθερίας σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης, γράφει για τη ζωή του σε ένα τέτοιο στρατόπεδο και για την ελπίδα του και την πίστη του σε μια καλύτερη ζωή. Είναι ένα από τα πιο ανθρώπινα βιβλία που έχω διαβάσει κι όμως μιλάει για τόση απανθρωπιά…

Θυμάμαι ένα απόσπασμα που μου είχε αφήσει την πιο πικρή αίσθηση που έχω πάρει ποτέ από ανάγνωση, κι ας μην είχε μέσα θάνατο. Είναι αυτό:

«Δε θα ξεχάσω ποτέ τη δεύτερη νύκτα μου στο Άουσβιτ, ύστερα από μια μεγάλη εξάντληση, πως ξύπνησα από βαθύ ύπνο με μια μουσική. Ο υπέυθυνος φύλακας του παραπήγματος είχε οργανώσει ένα είδος γιορτής στο δωμάτιό του, που βρισκόταν κοντά στην είσοδο του παραπήγματός μας, όπου φωνές μεθυσμένων πάσχιζαν να αποδώσουν χιλιοτραγουδημένες μελωδίες. Ξαφνικά μια σιωπή, και ύστερα μέσα στη νύκτα ακούστηκε ένα βιολί να πάιζει «κλαψιάρικα» ένα μελαγχολικό ταγκό, μια ασυνήθιστη μελωδία που δεν παιζόταν συχνά. Το βιολί έκλαιγε και ένα κομμάτι από τον εαυτό μου έκλαιγε μαζί του, γιατί την ίδια εκείνη ημέρα κάποιος είχε τα γενέθλιά του που συμπλήρωνε τα εικοσιτέσσερά του χρόνια. Αυτός ο κάποιος βρισκόταν σε ένα άλλο μέρος του στρατοπέδου του Άουσβιτζ, πιθανό μόνο μερικές εκατοντάδες ή και χίλια μέτρα μακρύτερα και, όμως, ήταν εντελώς αδύνατο να επικοινωνήσει κανείς μαζί του. Αυτός ο κάποιος ήταν η γυναίκα μου.»

Μακάρι οι ψυχές των ανθρώπων αυτών να αναπαύονται και η θύμηση τους να ξυπνά μέσα μας τη φρίκη και τη βιαιότητα του πολέμου που τόσο εύκολα ξεχνάμε στις μέρες μας. Καθώς αυτή η φρίκη για άλλους ανθρώπους είναι και σήμερα μια πραγματικότητα.

Advertisements

9 responses »

  1. το ότι οι άνθρωποι μπορούν να κάνουν φριχτά πράγματα ακολουθώντας εντολές είναι το ένα. το άλλο είναι να πιστεύουν πως η βία είναι νομιμοποιημένη και «δίκαιη». βλέπε επιθέσεις ενάντια σε μετανάστες στο όνομα του πατριωτισμού, αποκλεισμό από δικαιώματα (π.χ. πιστοποιητικό γέννησης σε παιδιά μεταναστών http://www.kounia.org), πόλεμοι στο όνομα της «δημοκρατίας». Τα συμπεράσματα από το πείραμα του Milgram είναι ακόμη πιο αποκαρδιωτικά. Ευχαριστώ για την επίσκεψη.

  2. Ο Χίμλερ ήταν ο εμπνευστής των στρατοπέδων συγκέντρωσης και ανώτερος αξιωματούχος των Ναζί. Βασικά, το δεξί χέρι του Χίτλερ.

    Όσο για τα άλλα, υποκινητής ήταν σίγουρα η μισανθρωπία. Όταν είσαι μισάνθρωπος, καταστρέφεις κάθε ανθρώπινο χαρακτηριστικό…Έτσι έπρατταν. Όπως και η δικτατορία του Στάλιν. Με την ακριβώς ίδια λογική ενεργούσε.

  3. @the editor
    η βία έχει πολλά πρόσωπα και πολλές αιτίες. και είναι πάντα η πρώτη απειλή σε όλες τις κοινωνίες και σε όλες τις εποχές!
    @cinderella
    ευχαριστώ!
    @haris
    ο Xίμλερ ήταν ένας παρανοικός όπως και ο Χίτλερ. κι όμως χιλιάδες άνθρωποι τους ακολούθησαν.

  4. Στην ιστορία των στρατοπεδων συγκέντρωσης με συγκλονίζει η μαζικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης. Οι άνθρωποι δεν ήταν πια πρόσωπα αλλά αριθμοί, αριθμοί που συμβόλιζαν το θάνατο. Η μοίρα τους ήταν προδιαγεγραμμένη, ήταν αδιανόητο να καθορίσουν το μέλλον τους.

    συμβαίνει ακόμη

    http://liquididentities.wordpress.com/

  5. Μέχρι να φτάσουμε έξω απο την πύλη του στρατοπέδου, δεν είχαμε συνηδειτοποιήσει, ούτε στο ελάχιστο, που πηγαίναμε. Και είναι δύο τα στρατόπεδα στο Αουσβιτς. Το μικρό, παλιές πολωνικές φυλακές, και το μεγάλο, στην φωτο που ανήρτησες, που κατασκευάστηκε τότε. Και τα δύο λίγα χιλιόμετρα απο την Κρακοβία, που σε αντίθεση με τη δεδομένη θλίψη της περιοχής των στρατοπέδων, σήμερα κυριολεκτικά σφύζει. Με το που περάσαμε την πύλη, -και ενώ ήμασταν μόνο δύο άτομα-, βάλαμε ασυναίσθητα ταυτοχρόνως τις φωτογραφικές μηχανές στις τσάντες. Δεν είχαν καμία χρησιμότητα. Δεν υπήρχε πιθανότητα να μεταφέρεις σε χαρτί την έκπληξη που ένιωθες, στην εικόνα ενός βουνού απο γυαλιά οράσεως, και δίπλα, ενός άλλου απο παπούτσια, και διπλα πολλά βουνά με διάφορα πράγματα που δεν πετάξανε καθώς τίποτε δεν πήγαινε χαμένο εκεί. Σε όλους τους διαδρόμους, με ρόλο ταπετσαρίας, καθόλο το ύψος και πλάτος όλων των τοίχων, φωτογραφίες θυμάτων. Όλοι με την ίδια στολή κρατουμένου.

    Στο μεγάλο στρατόπεδο, τα πράγματα απο αποψη ξενάγησης ήταν πιο απλά.Έβλεπες ένα κτίριο απο κάθε είδος (κρατητήρια, φούρνοι κλπ) και σε ενημερώνανε πως τα άλλα 20 πίσω του, είναι ολόιδια. Μιλάμε για τέτοιο χάος, και τέτοια μαζικότητα και ολοκληρωτισμό. Οι ράγες του τραίνου που ήταν φορτωμένοι, κυλούσαν και οδηγούσαν κατευθείαν μέσα στο στρατόπεδο. Τους χώριζαν σε εκείνους που μπορούν να εργαστούν και εκείνους που όχι. Τους ‘όχι’ (γυναικες, γέροι, παιδιά, ανάπηροι κλπ) τους εκτελούσαν επιτόπου μαζικά. Θάλαμοι αερίων και φούρνοι επινοήθηκαν απλώς για να μην καταναλώνονται σφαίρες…

  6. αυτή η περιγραφή σου είναι πάρα πολύ καλή. ακριβώς έτσι έχω διαβάσει πως είναι σ’εκείνα τα μέρη.
    σχετικά με αυτό που λες για τους ‘όχι’, ξέρεις ποιο ήταν το πιο πολύτιμο πράγμα για τους άνδρες στα στρατόπεδα συγκέντρωσης? ούτε ένα κομμάτι ψωμί, ούτε ένα τσιγάρο, αυτά τα αντάλλαζε αμέσως κανείς για το πιο πολύτιμο αντικείμενο το οποίο ήταν ένα κομμάτι γυαλί! γιατί με το γυαλί μπορούσαν να ξυριστούν και αυτό τους έκανε να φαίνονται πιο νέοι. έτσι είχαν λιγότερες πιθανότητες να τους σκοτώσουν.

  7. Παρόμοια συμβαίνουν και σήμερα με περισσότερα θύματα χωρίς να τα ακούμε ή τα προσπερνάμε. Τουλάχιστον οι γερμανοί σκότωναν συνήθως τα παιδιά. Σήμερα έχουν αργό βασανιστικό θάνατο κατά εκατομύρια με πολύωρη ανθυγιεινή εργασία(μας αρέσουν τα φτηνά προϊόντα), πολέμους, πορνό κλπ. Σύντομα θα έρθει το κακό και στο κεφάλι των βολεμένων ή των αθώων ακόμη παιδιών τους.

    «Ο άνθρωπος ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ να εξαφανιστεί. Ως τώρα το πίστευα αυτό ακράδαντα.
    Εν τω μεταξύ άλλαξα γνώμη: ΠΡΕΠΕΙ να εξαφανιστεί.»
    E.M. Sioran, Εξομολογήσεις και Αναθεματισμοί, Εξάντας, 1988

  8. έχεις δίκιο. σήμερα είναι πιο ύπουλα τα πράγματα!
    αλλά ας μην μιλάμε για το κακό των παιδιών όποιοι κι αν είναι οι μπαμπάδες τους.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s